Đubre pritislo planinu

Sa Bogosavom Milivojevićem, doskorašnjim predsednikom Mesne zajednice Gornji Taor, obišao sam nedavno područje visoravni Mravinjci i zaselak Bele vode, od izvora Bele vode do Lovačke česme na Bukovom brdu (oko 5 km), radi utvrđivanja lokacija i sadržaja otpadnog materijala.

Na lokaciji 1, koja se nalazi ispod izvora Bele vode, iznad puta koji je uredio Slobodan Pejović, graditelj najlepšeg objekta na Mravinjcima – na Kukalju (999 m) značajnu lepotu čini ogromna krševita krečnjačka stena, duga preko 200 m, koja se proteže do Kneževog polja ispod Malog Povlena (1347 m), gde poniru njegove vode i pojavljuju se ispod Bele stene u punom obilju, za čitavu malu rečicu. Od izvora voda se stropoštava niz rasuto kamenje u beloj peni praveći primetan šum prema zelenoj bukovoj šumi. Ovoj rečici Zabavi pridružuju se i vode manjih izvorčića iz napuštenog majdana sige. Otpad je razasut sa desne i leve strane vodotoka u živopisnoj prirodi. Sa desne strane šumeće vode u bukovoj šumi razbacani su otpaci: dva crna puna najlonska džaka i tri bela, četiri plastične kante i sitniji otpaci. U strani, pored vode, nalazi se šerpa, u plastičnom džaku kanta od ulja, a u drugom neki plastični predmeti, zatvoren pun plastični džak sa nepoznatim sadržajem, a pored njega patike.

Na lokaciji 2, ispred kuće Desimira Pavlovića, u šumi, blizu betonskog propusta, ima 27 plastičnih džakova, punih vune. Jedan plastični džak sa vunom visi na grani s donje strane puta. Levo u strani, u pravcu vodotoka, „zalepio se za zemlju” metalni lonac. Malo dalje, na mestu zvanom Tocilovi, rastu mladi borići.

Na lokaciji 3, oko 30 metara daleko od štale Milana Pavlovića, prema Krsmanovoj kosi, ima oko desetak izlomljenih plastičnih gajbica, staklenih flaša rasutih i jedan pun plastični džak flaša. Sve je to pobacano blizu donje strane puta, u trnju i šiblju, i teško mu je prići. Desetak metara dalje raste lepa bukova šuma.

Na lokaciji 4, s desne donje strane puta, na oko 50 metara blizu Krsmanove kose, nalazi se džak sa plastičnim flašama, iscepan. Na nekoliko metara od ovog otpada raste nekoliko žbunova sa najkrupnijim kupinama koje su meštani i vlasnici kuća za odmor brali za džem, slatko i sok. Nedaleko, ispod donjeg puta je gusta bukova šuma. A levo od ovog otpada, s leve strane puta za zaselak Lešće, leži olupina od malih kola.

Na lokaciji 5, putu za zaselak Lešće, na proširenoj zaravni puta, udaljenoj od glavnog puta Povlenska kosa – Mravinjci oko 100 metara, nabacano je oko 50 rashodovanih guma teretnih kola i nešto manje od putničkih. Ima i jedna vreća sa plastičnim flašama i razbacane kante od ulja, litarske i veće. Sa leve i desne strane ove zaravni raste bukova šuma. S leve i desne strane ovog puta nekada je bilo mnogo kupina.

Na lokaciji 6, s leve strane potočića, nedaleko od Divljačarevog groba, ispod ukopanog rezervoara za vodu Cvetka – Živka Stefanovića i Petra Marinkovića, ima osam prslih plastičnih džakova sa plastičnim flašama. Tu ima i jedna plastična kofa i nekoliko razbacanih plastičnih kesa.

Na loikaciji 7, odmah uz lokaciju 6, blizu dalekovoda i kose koja vodi ka Cvetkovoj – Živkovoj kući stoje čitava mala brda doterane zemlje sa otpadom. I ovde, na nekoliko metara od otpada, rastu žbunovi lepih kupina. Oko dalekovoda uvek se moglo naći i nabrati lepih šumskih jagoda.

Na lokaciji 8, koja se nalazi levo od uglavnom suvog potoka, ispod okuke sporednog puta koji vodi ka brdu Bele vode i rezervoaru seoskog vodovoda, ima tri prsla napunjena plastična džaka, jedna kanta i dalje, na oko 50 metara, jedan pun plastični džak. Ne zna se šta je u njemu.

Na lokaciji 9, na putu za Dijavicu, oko 100 metara od raskrsnice Lager, s donje desne strane puta, ispod izvora lepe hladne vode, jedne od najboljih, u šumi, nesavesni su napravili otpad. Bačeni materijali nalaze se iznad malog šumskog puta koji vodi u njivu Radenka Nikolića. A najveći deo nalazi se u vodotoku, koji se formira od pomenutog izvora, koji se nalazi do same gornje ivice puta, ispod šumice i oveće bukve. Skoro svako tu zastane da pije vode i natoči u sud da ponese. A dole, na nekoliko metara, preko puta može se videti svašta. Tu se vide plastične flaše, kantice od kolskog ulja, poluplastični džak, plastične flaše od litar i od dva, plastične kese, zavese, staklene flaše, tri velike vreće napunjene vunom, napunjene plastične kese, veliki drveni zeleni sanduk koji je služio kao ostava za odelo. Pošto je otpad veliki ne samo po širini, nego i po dubini, ne zna se šta se još ispod vidljivih stvari nalazi. S gornje i donje strane puta raste mlada bukova šuma, zova, leska i druge vrste drveća. Na desetak metara od otpada, čim se prođe šuma, nalazi se velika, lepa livada Boška Dimitrijevića.

Na lokaciji 10, gde je put Valjevo – Povlenska kosa prosečen preko padine velike stene Straina Milivojevića i Krste Milivojevića, nedaleko od kuće Milinka Milivojevića i kuće za odmor Zdravka Milivojevića, formiran je otpad. Otpadni materijali razbacani su između manjih i velikih, ogromnih stena. Tu se vide plastične kadice, dva puna plastična džaka, plastične kese, plastična kanta od pet litara i nekoliko plastičnih kanti razne veličine, obuća i auspuh od teretnog vozila. To je vidljivo, a nevidljivog otpada ima još, jer se krije dole, dalje, iza velikih stena, kojima nije moguće prići. Ispod kamenog krša ima lepa livada i izvor vode kojim su se meštani služili dok nije bio izgrađen seoski vodovod.

Na lokaciji 11, sa desne strane puta Povlenska kosa – Valjevo, blizu škole, gde počinje sporedni put ka zaseoku Dimitrijevići, na mestu autobuske stanice, nalazi se manji otpad. Pored same ivice puta, na dvadesetak metara od škole, nalaze se plastične kese, plastične flaše i jedna muška jakna. Ispod puta je čista zelena livada, a iznad voćnjak i naselje Dimitrijevići.

Na lokaciji 12, s desne strane puta prema Valjevu, preko puta osnovne škole, iza drvene ograde, u dvorištu kuće za odmor Milete Milivojevića ima mnogo plastičnih čaša, flaša, plastičnih kesa. Pozadi prodavnice takođe ima otpadnog materijala. Pored ovog mesta prostire se zelena livada, a nedaleko, prema Bukovom brdu, s leve strane je šumarska kuća, a s desne prodavnica s magacinom, mesto gde se najviše okupljaju ljudi.

Na lokaciji 13, na oko 500 metara od prethodne, s leve strane Dojovog druma, udaljenoj oko 50 m od „Vikend naselja S. Janković”, ima razbacanih flaša, tri plastična džaka puna flaša, neke patike, šofer šajbna od teretnog vozila i krila od kamiona. Najviše ima flaša. To je sve nabacano u zelenu livadu sa ponekim žbunom koji najavljuje formiranje bukove šume. Desno od ovog mesta je početak potoka u gustoj šumi. Odmah gore iznad puta je zelena livada sa travom kao svila, a malo dalje prema Valjevu mali izvori.

Na lokaciji 14, na oko 200 metara od prethodne, s leve strane velike krivine, razbacane su plastične kese, plastične flaše od kisele vode i gumeni opanci „piroćani”. Pre ovog mesta je velika zelena livada iznad šume na koju se, preko otpada, nadovezuje druga njiva sa brezama. Tu negde je i izvor vode. Sa gornje strane druma je lepa livada koju vetrovi često povijaju.

Na lokaciji 15, s leve strane puta prema Valjevu, na mestu gde je neobeležena „Belogardejska grobnica” po kojoj su ponikli borovi, gde autobus staje, ima razbacanih plastičnih džakova, plastičnih flaša, plastičnih kesa i drugog sitnog otpada. Preko puta ovog otpadnog mesta je velika kuća Dragana Milovanovića – Graovića u kojoj je nekad bila kafana a potom prodavnica. Nedaleko, oko 50 metara prema Valjevu, nalazi se groblje Graovića, ili „Pilinsko”, a odmah do njega groblje Dimitrijevića.

Sledeća otpadna mesta nalaze se na Bukovom brdu, s desne strane puta prema Valjevu.

Na lokaciji 16, udaljenoj oko 200 metara od prethodne, s desne strane puta, u bukovoj šumi, na oko 50 metara od Sergejeve drvene kuće za odmor koja se nalazi na vrhu zelene livade okružene šumom, nalazi se povelik otpad. Na dužini oko 50 metara ispod puta razbacani su po bukovoj šumi plastični džakovi, kante, flaše, lavori, kofe, odeća, emajlirani sudovi i jedna stara drvena klupa. Iznad ovog otpadnog mesta je gusta mlada bukova šuma a iznad nje, na kosi zv. Čelikovina, kuće za odmor.

Na lokaciji 17, oko 50 metara nedaleko od prethodne, odmah iza kose, po dolini, razbacano je desetak plastičnih kanti, testere od bonseka, furuna na drva, plastična kofa, dve plastične stolice, crvena plastična kanta, džak, mušeme, plastični žileti za brijanje ugrađeni u plastične držače, hemijske olovke neupotrebljive, papuče, upaljači. Sve je to razbacano na površini od 25 sa 25 metara, u bujnoj šumi, gde je nekad, pre obuzimanja terena bukvama, bilo najviše šumskih jagoda na Mravinjcima.

Na lokaciji 18, u šumskoj dolini Bukovog brda, razbacane su plastične zelene kese, plastični džak pun, plastične kante od 5 i 15 litara, koje nisu više za upotrebu. Sve je to razbacano po šumi koja je tek počela da pupi.

Na lokaciji 19, s desne strane puta prema Valjevu, ispod Lovačke česme, koja je poznata po lepoj i hladnoj vodi, gde mnogi zastanu, po potoku i sa leve i desne strane od njega, na dužini od 50 metara, ima mnogo razbacanih neupotrebljivih stvari. Tu se nalazi ćebe, najlonski džakovi puni i najlonske kese, tetrapak, konzerve od ribe, gumena cirada, plastične čaše, plastične kante manje, plastične kante od 10 do 20 litara i druge sitnije stvari za otpad. Tu, odmah pored otpada, formira se rečica Zabavica, od vode lovačke česme i potoka koji teče ispod Gradačke stene koja se vezuje za Matića ravan. Otpad neminovno zagađuje ovu rečicu, kao i mnoge vode na Mravinjcima. Teško je prolaznicima, izletnicima i planinarima da piju vodu s Lovačke česme i istovremeno gledaju otpadne stvari ispod puta. A okolo je sve lepo, i šuma i Gradačka stena i malo u daljini zelene livade gde su nekad bile Ćebića kolibe.

Na lokaciji 20, blizu rečice Zabavice, koja teče ispod ogromne Gradačke stene, s njene desne strane, mogu se videti razbacane plastične gajbice, školjka od auta fiće 750, puni i prazni plastični džakovi, puno upotrebljene ženske vate. Tu ima i dosta nabacanog granja, pa se ne zna kakvih sadržaja ima ispod njega. Otpad je dimenzija 30 sa 15 metara, prema proceni. Kao i na prethodnim otpadima i ovde je okolo lepa bukova a gde-gde i mešovita šuma, Lovačka česma, Gradačka stena i mlade smrče zasađene na oko 30 ari.

Na kraju, kao zaključak, dajemo kratak pregled. Na dužini od oko pet kilometra s leve i desne strane puta Bele vode – Lovačka česma, po šumama, kamenjarima i livadama identifikovano je 20 lokacija otpadnog materijala. Najveća je učestalost plastičnih flaša – 15, zatim plastičnih džakova – 12, plastičnih kesa – 9, plastičnih kofa – 7, kanti za ulje – 6, staklenih flaša – 3, plastičnih kanti – 3, zavesa – 2, plastičnih gajbica – 2, džakova sa vunom – 2, patika – 2, plastične čaše – 2, gumena cirada – 2, lavori – 2. Ostalih sadržaja ima 28 vrsta. To su: najlonski džakovi, šerpe, razni plastični predmeti, ženska vata, lonac metalni, olupine kola, gume teretnih i putničkih automobila, otpadno zemljište, poluplastični džakovi, školjka od auta, tetrapak, konzerve od ribe, gumena cirada, plastične kadice, obuća, auspuh, šofer šajbna, opanci „piroćani”, lavori, odeća, emajlirani sudovi, testere od bonseka, furuna na drva, žileti za brijanje, hemijske olovke, upaljači, plastika.